Τί αλλάζει στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδια για τους Ενήλικες με ΔΕΠ-Υ - Ένα Σημείο Καμπής στη Φροντίδα της ΔΕΠΥ Ενηλίκων

Οι κυβερνήσεις της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας έχουν πλέον εξουσιοδοτήσει τους Γενικούς Ιατρούς (GPs) να διεξάγουν αξιολογήσεις ΔΕΠΥ για ενήλικες— μια κίνηση που θα μπορούσε να διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση σε διαγνωστικές και θεραπευτικές οδούς.

Τι Έχει Αλλάξει;

Τόσο στην Αυστραλία όσο και στη Νέα Ζηλανδία, οι αλλαγές πολιτικής επιτρέπουν πλέον σε κατάλληλα εκπαιδευμένους Γενικούς Ιατρούς να αξιολογούν και να ξεκινούν τη διαχείριση της ΔΕΠΥ ενηλίκων σε καθορισμένες περιπτώσεις.

Προηγουμένως, η διάγνωση της ΔΕΠΥ ενηλίκων περιοριζόταν σε μεγάλο βαθμό στους ψυχιάτρους, οδηγώντας σε μεγάλες περιόδους αναμονής, που σε ορισμένες περιοχές υπερέβαιναν τους 6–12 μήνες (Australian Senate Community Affairs References Committee, 2023).

Αυτή η μεταρρύθμιση:

·  Διευρύνει το σημείο εισόδου στη φροντίδα του ατόμου με ΔΕΠΥ.

·  Επιταχύνει τον έγκαιρο εντοπισμό.

·  Μπορεί να μειώσει τα "σημεία συμφόρησης" στους ειδικούς.

·  Ενθαρρύνει μοντέλα συνεργατικής φροντίδας (shared-care).

Γιατί Αυτό Είναι Σημαντικό

1. Η ΔΕΠΥ είναι συχνή — και συχνά διαφεύγει στους ενήλικες. Η ΔΕΠΥ επηρεάζει περίπου το 5% των παιδιών και το 2,5–3% των ενηλίκων παγκοσμίως (APA, 2013; Faraone et al., 2021). Πολλοί ενήλικες, ιδιαίτερα γυναίκες και άτομα υψηλής λειτουργικότητας, διαγιγνώσκονται αργότερα στη ζωή τους μετά από χρόνια υποδιάγνωσης.

Η ΔΕΠΥ χωρίς θεραπεία στην ενηλικίωση σχετίζεται με:

·  Αυξημένο άγχος και κατάθλιψη

·  Επαγγελματική αστάθεια

·  Δυσκολίες στις σχέσεις

·  Υψηλότερα ποσοστά χρήσης ουσιών

·  Ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες

·  Χαμηλή αυτοπεποίθηση και έντονη αυτοαμφισβήτηση

Η έγκαιρη πρόσβαση στην αξιολόγηση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την πορεία της ζωής.

Ο Ρόλος των Γενικών Ιατρών έναντι των Ψυχιάτρων

Ενώ η μεταρρύθμιση αυτή διευρύνει την πρόσβαση, η  ΔΕΠΥ παραμένει μια περίπλοκη νευροαναπτυξιακή κατάσταση, που απαιτεί προσεκτική κλινική κρίση.

Γενικοί Ιατροί (GPs)

·  Μπορούν να διεξάγουν δομημένες αξιολογήσεις

·  Μπορούν να ξεκινήσουν θεραπεία πρώτης γραμμής

·  Παρέχουν συνεχή παρακολούθηση

·  Συντονίζουν τις παραπομπές

Ψυχίατροι

·  Διαχειρίζονται περίπλοκες ή άτυπες μορφές

·  Επιβλέπουν εξειδικευμένες προσαρμογές φαρμακευτικής αγωγής

·  Αξιολογούν συνυπάρχουσες ψυχιατρικές καταστάσεις

·  Παρέχουν εξειδικευμένη επίβλεψη σε περιστατικά υψηλού κινδύνου

Είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι τα μοντέλα συνεργατικής φροντίδας έχουν επιδείξει βελτιωμένα αποτελέσματα στη διαχείριση της χρόνιας ψυχικής υγείας (Katon et al., 2010). Η ΔΕΠΥ δεν πρέπει να αποτελεί εξαίρεση.

Η Πραγματικότητα: Προκλήσεις κατά την Πρώιμη Εφαρμογή

Πρέπει να παραμείνουμε ισορροπημένοι στις προσδοκίες μας:

·  Η ικανότητα των Γενικών Ιατρών είναι ήδη περιορισμένη.

·  Η εξειδικευμένη εκπαίδευση στη ΔΕΠΥ απαιτεί χρόνο.

·  Δεν θα επιλέξουν όλοι οι Γενικοί Ιατροί να ασχοληθούν με την αξιολόγηση της ΔΕΠΥ.

·  Οι ανισότητες στην πρόσβαση στις απομακρυσμένες περιοχές ενδέχεται να επιμείνουν.

Η μεταρρύθμιση από μόνη της δεν ισούται με άμεση προσβασιμότητα. Η εφαρμογή, η εκπαίδευση και οι δομές χρηματοδότησης θα καθορίσουν την επιτυχία.

Τι μας έχει διδάξει η εμπειρία μας σε αυτές τις χώρες και πώς την αξιοποιούμε στο ΜΟΝΟΡΟΔΙ:

·  Η αλληλοεπικάλυψη συμπτωμάτων οδηγεί σε λανθασμένη διάγνωση: Πολλές άλλες ψυχιατρικές, ιατρικές και νευροαναπτυξιακές καταστάσεις μπορούν να μιμηθούν, να αποκρύψουν ή να επιδεινώσουν συμπτώματα που μοιάζουν με τη ΔΕΠΥ.

·  Οι συνυπάρχουσες καταστάσεις είναι ο Κανόνας, όχι η Εξαίρεση: Οι έρευνες δείχνουν σταθερά ότι το 50–80% των ενηλίκων με ΔΕΠΥ έχουν τουλάχιστον μία δεύτερη διάγνωση (Faraone et al., 2021).

Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα προσοχής. Είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση συχνά συνυφασμένη με ιστορικό τραύματος, αγχώδεις ή διαταραχές διάθεσης, μαθησιακές διαφορές και διαταραχές προσωπικότητας. Η υπεραπλούστευση ενέχει τον κίνδυνο λανθασμένης διάγνωσης, ελλιπούς θεραπείας ή υπερβολικής φαρμακευτικής αγωγής.

Συνήθεις συνυπάρχουσες καταστάσεις:

·  Καταστάσεις στο φάσμα του αυτισμού

·  Διαταραχές διάθεσης

·  Μαθησιακές δυσκολίες

·  Αγχώδεις διαταραχές

·  Διαταραχές χρήσης ουσιών

·  Ευάλωτα στοιχεία προσωπικότητας

Εάν οι κλινικοί γιατροί εστιάσουν στενά στα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, χωρίς να χαρτογραφήσουν τη συννοσηρότητα:

·  Τα θεραπευτικά πλάνα καθίστανται ελλιπή.

·  Οι αντιδράσεις στη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να παρερμηνευθούν.

·  Παράγοντες κινδύνου (π.χ. αυτοκτονικότητα, τραύμα) μπορεί να διαφύγουν.

Οι Νευροδιαφορετικές Αλληλεπιδράσεις Μπορούν να Επιδεινώσουν την Εικόνα

Όταν η ΔΕΠΥ συνυπάρχει με αυτισμό, μαθησιακές δυσκολίες ή σχετίζονται με τραύμα, η εικόνα της ΔΕΠΥ ενός ατόμου μπορεί να φαίνεται:

·  Πιο σοβαρή

·  Με μεγαλύτερη συναισθηματική απορρύθμιση

·  Πιο δύσκολη στη θεραπεία

·  Πιο κοινωνικά περίπλοκη

Για παράδειγμα:

·  ΔΕΠΥ + Αυτισμός: μπορεί να ενισχύσει την εκτελεστική δυσλειτουργία και τον συναισθηματικό καταιγισμό.

·  ΔΕΠΥ + Τραύμα: έχουν αλληλοεπικαλυπτόμενο άγχος και παρορμητικότητα.

·  ΔΕΠΥ + Άγχος: μπορεί να εντείνει την απόσπαση προσοχής και την αποδιοργάνωση.

Η θεραπεία με εστίαση μόνο στη ΔΕΠΥ μπορεί να μειώσει ορισμένα από τα συμπτώματα — αλλά τα άλλα προβλήματα παραμένουν ενεργά και επηρεάζουν την εκδήλωση των συμπτωμάτων της (ΔΕΠΥ).

Ο Κλινικός Κίνδυνος της Αξιολόγησης ΔΕΠΥ "Μέσω Ενός Μόνου Φακού"

Η αξιολόγηση της ΔΕΠΥ χωρίς διαφορική διάγνωση ενέχει κινδύνους:

·  Υπερδιάγνωση

·  Υποδιάγνωση άλλων καταστάσεων

·  Κατακερματισμένη φροντίδα

·  Ακατάλληλη φαρμακευτική αγωγή

·  Χειρότερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα

·  Κλονισμός της εμπιστοσύνης του κοινού στα συστήματα φροντίδας

Η ΔΕΠΥ σπάνια είναι μια αυτόνομη κατάσταση στους ενήλικες. Η ορθή πρακτική απαιτεί μια συνολική νευροαναπτυξιακή προσέγγιση του ατόμου καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του — η καταμέτρηση συμπτωμάτων και μόνο θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε ελλιπή φροντίδα.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).

• Australian Senate Community Affairs References Committee. (2023). Assessment and support services for people with ADHD. Parliament of Australia.

• Faraone, S. V., et al. (2021). The world federation of ADHD international consensus statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.

• Katon, W., et al. (2010). Collaborative care for patients with depression and chronic illnesses. New England Journal of Medicine, 363(27), 2611–2620.

• Kooij, J. J. S., et al. (2019). European consensus statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry, 56, 14–34.